Theo dòng chảy lịch sử, một số phong tục Tết Nguyên Đán của người Việt đã bị thất truyền hoặc không còn được phổ biến như ngày xưa. Điều này đã khiến cho nhiều người phải tiếc nuối, cảm nhận vị Tết ngày nay chẳng giống như trước kia. Trong số các phong tục Tết Nguyên Đán không còn được lưu giữ đến ngày nay, có rất nhiều cái tên quen thuộc, từng đi vào trong tác phẩm nghệ thuật và được xem là phần không thể thiếu khi người Việt đón mừng năm mới.

Nhiều phong tục Tết ngày nay đã bị thất truyền

1. Tục đốt pháo
Dân gian ta có câu nói: “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh” để phần nào nói đến tầm quan trọng của việc đốt pháo trong ngày Tết. Người Việt quan niệm rằng, tiếng pháo nổ có thể xua đuổi được ma quỷ, khiến chúng không dám tới gần gia đình. Tiếng pháo cũng là âm thanh khiến lòng người nô nức, vui vẻ, hứng khởi để nói lời chào với năm cũ và nghênh đón năm mới. Tuy nhiên, vì lý do đảm bảo an toàn sức khỏe và hạn chế thiệt hại do sản xuất, sử dụng pháo mà tục lệ này đã bị bỏ từ năm 1995.

2. Tục dựng cây nêu

Cây nêu được làm từ cây tre cao khoảng 5 – 6 mét và treo những vật dụng theo quan niệm của từng địa phương như vàng mã, xương rồng, bầu rượu bằng rơm, cá chép giấy, khánh đất nung… Người Việt tin rằng, những vật treo ở cây nêu có thể trừ tà, xua đuổi ma quỷ. Cây nêu thường được dựng vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch vì lúc này Táo Quân vắng mặt ma quỷ thừa nhân cơ hội quấy phá. Đến ngày mùng 07 Tháng Giêng cây nêu sẽ được hạ xuống. Ngoài ra, tục dựng cây nêu còn được giải thích là cây vũ trụ nối liền trời đất nên có thể tảo trừ những điều không may của năm cũ. Ngày nay, phong tục dựng cây nêu ngày Tết đã dần mai một, chỉ còn được duy trì ở vùng thượng du Bắc Bộ hoặc Tây Nguyên.

Tục dựng cây nêu ngày Tết đã bị thất truyền

3. Tục bái lạy ông bà

Vào ngày xưa, sau lễ bái gia tiên vào đầu năm, các con sẽ mời ông bà, cha mẹ ngồi vào ghế tựa ở giữa nhà và bắt đầu chúc Tết bằng hai lạy và hai vái. Hành động này thể hiện sự tôn trọng của con cháu đối với các bậc sinh thành trong gia đình. Theo thời gian, phong tục bái lạy ông bà ngày Tết đã được đơn giản hóa và không còn được phổ biến nữa.

4. Tục Sâu Tết

Tục Sâu Tết hay còn được gọi là tục biếu lễ bố mẹ vợ là một hoạt động đầu năm mới rất quan trọng ở Việt Nam ngày xưa. Vào thời bấy giờ, các cặp đôi trong giai đoạn hứa hôn, đính hôn thì con rể tương lai phải mang lễ (gồm bánh chưng, rượu, gà, trái cây, hương vòng) đến biếu bố mẹ vợ. Hành động này là cách chàng rể thể hiện tấm lòng biết ơn với gia đình vợ vì công sinh thành dưỡng dục nên người bạn đời của mình.

5. Tục gánh nước cầu may

Gánh nước cầu may là một trong những phong tục ngày Tết rất quan trọng ở Việt Nam trước đây. Với mong muốn “tiền vào như nước”, người dân sẽ đi gánh nước vào đêm giao thừa hoặc sáng sớm mùng một.

Đối với xã hội nông nghiệp xưa kia, quan niệm “nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống” đã ăn sâu vào tiềm thức thì nước là đại diện cho tài lộc và sự sống. Vì thế, đổ đầy nước vào ngày đầu năm là để mong muốn đem tài lộc, sức khỏe, may mắn về nhà. Tục gánh nước cầu may vào ngày Tết hiện giờ chỉ còn tồn tại ở một số nơi thuộc tỉnh Vĩnh Phúc.

6. Tục hát sắc bùa

Ngày xưa, vào ngày Tết (hoặc sau Tết) ở vùng Nam Trung Bộ sẽ diễn ra một hình thức ca múa nhạc dân gian đặc sắc, gọi là hát sắc bùa. Sẽ có một đoàn người (nam mang trống cơm, nữ mang sênh tiền) đi đến từng nhà để ca hát về nội dung ca ngợi mùa xuân, chủ nhà và cầu cho gia chủ năm mới an khang, thịnh vượng. Những gia đình sẽ mời đoàn hát này đến xông đất cầu may và đáp lại bằng việc lì xì. Hiện nay, tục hát sắc bùa đã dần trôi vào quên lãng và chỉ còn nhìn thấy ở huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh.

7. Tục dựng mía tía trên bàn thờ

Với hình dáng nhiều đốt nhìn như bậc thang, cây mía được quan niệm rằng có thể là phương tiện để mời ông bà, tổ tiên đã khuất xuống ăn Tết cùng con cháu. Vì thế, vào dịp Tết, gia đình nào cũng tất bật chọn mua những cây mía đẹp để dựng trên bàn thờ để tổ tiên có cơ hội quây quần cùng gia đình. Đáng tiếc rằng, theo thời gian, phong tục này đã dần thất truyền.

Hiện giờ không còn nhiều gia đình giữ tục dụng mía tía trên bàn thờ

Dù có nhiều phong tục đã bị mai một nhưng Tết Nguyên Đán vẫn là một trong những dịp được mong đợi nhất của người dân Việt Nam. Trong những năm vừa qua, có nhiều người đã đề nghị việc bỏ Tết cổ truyền nhưng không được cộng đồng chấp thuận bởi lý do giải thích chưa thỏa đáng. Tết không chỉ đánh dấu một năm mới mà còn là dịp gia đình đoàn viên và mong muốn về những ngày tháng an khang, thịnh vượng, hạnh phúc. Dù là ai, ở bất kì nơi đâu tại Việt Nam đều mong muốn được giữ gìn mãi mãi phong tục này!

>> Ẩm thực truyền thống ngày Tết ở ba miền

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

X